Dostępność w AJAX-ie

WAI (ang. Web Accessibility Initiative) jest inicjatywą W3C (World Wide Web Consortium) mającą na celu zwiększenie dostępności stron WWW. WAI postuluje równouprawnienie nie tylko niepełnosprawnych, ale też korzystających z innych niż klasyczna przeglądarka sposobów dostępu do treści. Są to zarówno czytniki dla niewidomych, przeglądarki tekstowe jak i telefony komórkowe, które rzadko kiedy obsługują JavaScript.

Treść dla wszystkich

Dostępność WWW (web accessibility) to problematyka tworzenia serwisów w taki sposób, aby jak największa grupa odbiorców mogła dotrzeć do prezentowanej treści. Oznacza to możliwość uzyskania poszukiwanych informacji przy użyciu jak największej liczby urządzeń i technik.

Wiele instytucji i firm dba o stałe zwiększanie dostępności. W niektórych krajach, np. Wielkiej Brytanii wszystkie instytucje rządowe powinny dbać o dostępność z powodu równouprawnienia odwiedzających. Na stronach komercyjnych pozwala ona na dotarcie do większej grupy klientów.

Przykładowo, jeśli w danej branży tylko jedna firma umożliwia poprawny dostęp do treści osobom korzystającym z czytników dla niewidomych, ma ona znacznie większe szanse na zaoferowanie im swoich usług. W3C wyodrębniło grupę odpowiedzialną za WAI w celu edukacji zarówno firm, stowarzyszeń jak i instytucji rządowych.

Zaskakujący brak logiki

W przypadku prostych stron opartych o sam tekst, zadbanie o użyteczność jest bardzo proste. Nowoczesne technologie mogłyby ją jeszcze bardziej zwiększyć, ale nie zawsze się to udaje. Idealnym wyjściem byłoby użycie ich na równi ze starymi, sprawdzonymi i niezawodnymi sposobami.

Zwykle portale wprowadzają nowe techniki, takie jak AJAX czy Flash zamiast starych metod. Przykładem takiego serwisu jest znana porównywarka cenowa Twenga.pl. Cała nawigacja, łącznie ze zwykłymi hiperłączami, oparta jest tam o JavaScript. Nawet pod zwykłą przeglądarką, ale z wyłączonym (lub niezaładowanym do końca) JavaScriptem niemożliwe jest przejście do kolejnych podstron. Przez takie działanie serwis traci potencjalnych klientów.

Porównywarka Twenga.pl nie umożliwia nawet przejścia na kolejne podstrony bez włączonego JavaScriptu w przeglądarce internetowej

Jednak nie tylko firmy nie potrafią zadbać o dostępność. Dużo większe problemy mogą mieć użytkownicy warszawskiego Centrum Komputerowego dla Studentów Niewidomych i Niedowidzących (http://www.cnin.uw.edu.pl/). Dla osób odpowiedzialnych za tę instytucję priorytetem powinna być dostępność dla osób korzystających z czytników. Niestety, poprzez zastosowanie ramek i umieszczenie treści w tabelach użycie czytnika jest zupełnie niemożliwe. Przykładów takich jest mnóstwo i wynikają głównie z niewiedzy projektantów stron.

Sprawdź swoją stronę

W sieci znaleźć można strony testujące dostępność podanych witryn, działające podobnie jak znane walidatory HTML-a i CSS-a. Jednym z najpopularniejszych serwisów tego typu jest http://wave.webaim.org. Podając adres własnej strony możemy sprawdzić, w których miejscach osoby niepełnosprawne nie będą w stanie sobie poradzić, a co może im sprawić problemy. Na Przykład strona domowa autora artykułu (http://like-a-geek.jogger.pl) nie zawiera błędów, tak samo wyszukiwarka Google, a portal Onet.pl ma ich aż 37. Widać więc, że nawet duże firmy, mogące sobie pozwolić na porady specjalistów omijają temat dostępności. Warto dodać, że wszystkie elementy tworzone przez JS i Flasha uznawane są za utrudniający odbiór treści, więc jego stosowanie powinno być tylko dodatkiem i w żadnym wypadku nie może prowadzić do wykluczenia takiego użytkownika.

Witryna wave.webaim.org umożliwia przetestowanie strony WWW pod względem dostępności

ARIA - dla bogatych

Nawet w przypadku bardziej zaawansowanych witryn, pełniących często funkcje aplikacji online, dbanie o dostępność okazuje się zadaniem wyjątkowo trudnym. Aby to ułatwić, W3C wprowadziło zalecenia przeznaczone dla projektantów stron z zawartością dynamiczną i zaawansowanym interfejsem użytkownika opartych o technologie takie jak RIA i AJAX.

Idea RIA (Rich Internet Application) opiera się na pobraniu większości treści na początki sesji i przetwarzaniu jej przez komputer użytkownika przy pomocy Flasha lub JavaScriptu. Przykładowe usługi tego typu to Gmail, Flickr i Google Earth. Zalecenia dotyczące takich witryn noszą nazwę ARIA (Accessible Rich Internet Applications, dostępne "bogate" aplikacje internetowe) lub WAI-ARIA. Stosujący się do nich developerzy mogą tworzyć zaawansowane aplikacje, które wykorzystują najnowsze technologie dbając jednocześnie o dostępność.

Idea WAI zakłada zastosowanie kilku technik, które umożliwiają tworzenie bardziej dostępnych witryn. Podstawowym postulatem jest oddzielenie warstwy prezentacji od informacji, ale równie ważne jest np. angażowanie do obliczeń urządzenia użytkownika i dostawcy technologii. Ponadto ARIA wprowadza dodatkowe własności atrybutów dokumentów opartych o HTML.

Są to cztery nowe znaczniki: roles, states, property i role document. Pierwszy, jak sama nazwa mówi, pozwala na zdefiniowanie roli elementu (np. <ul role="menu">). Własności states i property służą do obsługi stanów i własności klawiatury (lub odpowiadającego jej urządzenia, np. wyświetlacza dotykowego w telefonie), takich jak wciśnięcie klawisza. Role document umożliwia opis i usystematyzowanie użytych na stronie elementów i ich własności. Dokładne zasady zdefiniowane są na stronie W3C pod adresem http://www.w3.org/TR/wai-aria.

Dotrzyj do nich!

Stosując się do wytycznych W3C i posługując się zdrowym rozsądkiem, możemy w łatwy sposób dotrzeć do wielu nowych odbiorców ułatwiając jednocześnie życie osobom niepełnosprawnym. Szczególną uwagę na dostępność powinny zwrócić duże serwisy, które mogą w ten sposób zagospodarować pewną niszę. Bardzo ważne jest, aby strony urzędów i instytucji rządowych stosowały się do zasad web accessibility - tu sytuacja jest analogiczna do budowy np. podjazdów dla wózków inwalidzkich.

Stworzenie poprawnej pod względem dostępności strony nie jest trudne, a może ułatwić życie dużej grupie osób - nie tylko niepełnosprawnym, ale również korzystającym z nowoczesnych urządzeń innych niż komputer PC i Internet Explorer. Warto więc zwrócić uwagę na dostępność podczas tworzenia kolejnego projektu.