Upload dla webmasterów

Współczesne serwisy internetowe mają duże wymagania w zakresie pojemności serwerów wirtualnych. Właściciele firm hostingowych wychodzą temu naprzeciw, oferując coraz większe konta. Jednak nawet jeśli strona urosła do kilkuset megabajtów, mogą pojawić się problemy z jej aktualizowaniem, szczególnie gdy zawiera dużo grafiki, plików audio czy wideo. Istnieją dwie podstawowe metody wrzucania na serwer nowych elementów lub podmiany już istniejących. Obie bazują na FTP (File Transfer Protocol - protokół transmisji plików).

Skrypty powłoki

Protokół FTP może być wykorzystywany za pośrednictwem tak zwanych skryptów powłoki (shell scripts). Są to pliki tekstowe przetwarzane przez interpretator poleceń, zawarty na przykład w przeglądarce WWW. Dzięki skryptom można zautomatyzować wiele czynności, które regularnie wykonuje administrator - na przykład zakładanie kont pocztowych, wykonywanie kopii bezpieczeństwa, eksport danych czy właśnie aktualizowanie serwisu. Największą zaletą skryptów powłoki jest uproszczenie powtarzalnych czynności.

Zamiast pisać za każdym razem od nowa kod albo wydawać polecenia w trybie tekstowym, webmaster posługuje się przejrzystym interfejsem graficznym, który często przypomina ten znany z Eksploratora Windows czy Total Commandera. Dodatkowo skrypty nie wymagają kompilacji, jak tradycyjne aplikacje. Kod przetwarzany jest od nowa każdorazowo po uruchomieniu interpretacji. Pomaga to wykrywać błędy już na etapie pisania mechanizmu. Z tą cechą wiąże się jednak największa wada shell scripts. Działają one dość wolno - im bardziej są złożone, tym więcej czasu trzeba poświęcić na ładowanie kolejnych podstron. Nowa komenda wprowadzona do systemu zarządzania treścią witryny za pośrednictwem skryptu wymaga uruchomienia nowego procesu i interpretacji od początku kolejnego fragmentu kodu.

Warto też uzbroić się w cierpliwość podczas pierwszego uruchamiania skryptu. Może to trwać nawet kilkadziesiąt sekund. Drugi problem to niekompatybilność - proste aplikacje shella działają w każdym systemie operacyjnym, te bardziej złożone - nie. Trzeci kłopot - shell scripts wymagają prawidłowo skonfigurowanej przeglądarki WWW, muszą zostać wyłączone wszystkie wtyczki blokujące ciasteczka, JavaScript itp. Generalnie skrypty nadają się przede wszystkim do przeprowadzania ograniczonych aktualizacji witryn - takich, gdzie webmaster zmienia lub dodaje kilka czy kilkanaście plików. Przydatne są także podczas pracy zdalnej, gdy nie ma możliwości zainstalowania na tymczasowo wykorzystywanym komputerze odrębnego programu do obsługi FTP.

Klient FTP

Ze względu na powyższe ograniczenia warto dokonywać aktualizacji za pomocą samodzielnego, skompilowanego programu zwanego klientem FTP. Serwery FTP (zawierające jakieś pliki, do których można uzyskać dostęp - włączając w to serwery hostingowe) zazwyczaj nasłuchują połączeń od klientów poprzez port 21. Podłączenie się do niego pozwala webmasterowi na przekazywanie komend. Upload plików odbywa się jednak po innym, wydzielonym kanale na dwa sposoby. W trybie aktywnym klient otwiera losowy port i przesyła jego numer za pośrednictwem portu 21.

Gdy nadchodzi odpowiedź, tworzone jest nowe połączenie poprzez port 20. W trybie pasywnym klient wysyła numer IP użytkownika, a serwer przydziela mu port losowy.

Program może wyświetlić komunikat błędu podczas próby połączenia się w trybie aktywnym, na przykład z wykorzystaniem firewalla czy rutera. Dlatego w razie problemów z nawiązaniem kontaktu warto zmienić ustawienia programu na tryb pasywny i spróbować ponownie. Inną przyczyną braku połączenia może być zmiana portu nasłuchującego dokonana przez administratora. Zdarza się to jednak bardzo rzadko - większość serwerów FTP opiera się o kanał 21.

Błędy mogą pojawiać się także przy przesyłaniu dużych plików przy włączonym firewallu. Podczas tej procedury działa jedynie kanał danych (port 20 lub losowy, zależnie od trybu). Kanał do przesyłania komend (21) jest w tym czasie nieaktywny. Ustawienia ściany ogniowej mogą zakończyć sesję po dłuższym okresie bezczynności. Wznawianie uploadu czy downloadu w protokole FTP nie jest łatwe. Dlatego warto przed transferem wyłączyć firewall lub zwolnić w nim odpowiednie porty.

Kolejne ograniczenie to brak szyfrowania. Loginy, hasła i same pliki w ramach FTP przesyłane są otwartym tekstem. Łatwo więc włamać się na serwer i "podsłuchać" realizowaną za jego pośrednictwem aktywność. Problem ten rozwiązują bezpieczne wersje protokołu - konieczne jest w tym przypadku zainstalowanie klienta obsługującego SFTP (SSH File Transfer Protocol). Serwer musi także rozpoznawać powyższy standard. SFTP wykorzystuje zazwyczaj port 22 do przesyłania zaszyfrowanych loginów i haseł. Druga opcja to protokół SCP (Secure Copy) - starsze rozwiązanie, które umożliwia jedynie przesyłanie samych plików.

SFTP pozwala dodatkowo usuwać zdalnie pliki, przeglądać katalogi i wznawiać przerwane transfery danych. Bardziej zaawansowany jest FTPS (zwany także FTP/SSL). Tutaj serwer wykorzystuje protokół szyfrujący SSL/TLS, podobny do tego stosowanego w HTTPS (spotykanego na przykład w e-bankowości). Klient FTPS musi odebrać właściwy certyfikat. W razie jego braku pojawi się ostrzeżenie i możliwość zakończenia sesji.

Mimo tych wad samodzielne programy do obsługi FTP-a nadają się bardziej do przeprowadzania złożonych aktualizacji - na przykład podczas publikowania nowej wersji witryny lub uploadu dużej ilości plików graficznych, dźwiękowych czy wideo. Interfejs klienta FTP przypomina ten spotykany w systemie Windows. Jedno okno zawiera katalogi na dysku lokalnym, drugie foldery online. Stosując metodę "przeciągnij i upuść" można przerzucać pliki lub ich zbiory. Trzecie pole zawiera kolejkę uploadu lub downloadu - zazwyczaj z informacją, ile danych zostało jeszcze do przesłania.